วิชาการ
ความรู้ด้านอุตุนิยมวิทยา หนังสืออุตุนิยมวิทยา + เอกสารวิชาการ

FAQ
ความรู้อุตุนิยมวิทยา

วันอุตุนิยมวิทยาโลก 2560 (WorldMetDay 2017)
            วันที่ 23 มีนาคม ของทุกปี องค์การอุตุนิยมวิทยาโลก (WMO)กำหนดให้เป็นวันอุตุนิยมวิทยาโลก ในปี พ.ศ. 2560 นี้ WMO กำหนดหัวข้อหลักของงานว่า Understanding Clouds"เพื่อสื่อถึงการทำความเข้าใจต่อบทบาทอันยิ่งใหญ่ของเมฆในการควบคุมความสมดุลของแหล่งพลังงานบนโลกรวมถึงภูมิอากาศ (climate) --เมฆมีผลต่อสภาพภูมิอากาศ และการเปลี่ยนแปลงภูมิอากาศส่งผลต่อเมฆอย่างไร, สภาพอากาศ (weather) --การพยากรณ์อากาศ และการตรวจอากาศ, น้ำ (water) --บทบาทของเมฆต่อวัฏจักรน้ำ และการมีแหล่งน้ำในโลก

โดยกรมอุตุนิยมวิทยาจะจัดงานสัมมนาวิชาการเนื่องในงานวันอุตุนิยมวิทยาโลก 2560 ในหัวข้อ "พระปรีชาด้านอุตุนิยมวิทยาของพระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช บรมนาถบพิตร" และ "Understanding Clouds" ในวันพฤหัสบดีที่ 23 มีนาคม 2560 ณ กรมอุตุนิยมวิทยา บางนา ด้วย


สาส์นวันอุตุนิยมวิทยาโลก ปี 2560
จาก เลขาธิการองค์การอุตุนิยมวิทยาโลก (Mr. Petteri Taalas)

            ตลอดหลายศตวรรษที่ผ่านมาปรากฏการณ์ทางธรรมชาติทั้งหลายสะท้อนให้เห็นถึงแนวความคิดทางวิทยาศาสตร์และศิลปะเป็นอย่างมาก เช่นเดียวกันกับเมฆเป็นเวลากว่าสองพันปีแล้วที่อริสโตเติล(Aristotle) นักปรัชญาชาวกรีกได้ศึกษาเรื่องเมฆและเขียนตำราบันทึกบทบาทของเมฆที่มีต่อวัฏจักรทางอุทกวิทยานาย ลุก โฮเวิร์ด (Luke Howard) แต่ผู้จำแนกชนิดของเมฆเป็นครั้งแรกคือนาย ลุก โฮเวิร์ด (Luke Howard)นักอุตุนิยมวิทยาสมัครเล่น ผู้ใช้ชีวิตอยู่ที่ประเทศอังกฤษในต้นศตวรรษที่ 19 เขาได้ บันทึกสภาพอากาศในพื้นที่บริเวณกรุงลอนดอนประเทศอังกฤษ ระหว่างปี พ.ศ. 2344 -2484และได้จำแนกเมฆออกเป็น 3 ประเภทหลัก ได้แก่ คิวมูลัส (cumulus)สเตรตัส (stratus) และซีร์รัส (cirrus) ซึ่งหลักการจำแนกเมฆ การอธิบายเมฆและการตั้งชื่อเมฆแต่ละชนิดยังคงมีความสำคัญต่อการศึกษาสภาพอากาศและ ภูมิอากาศนักวิทยาศาสตร์ในปัจจุบันได้ศึกษาพบว่าเมฆมีบทบาทสำคัญในการควบคุมความสมดุลของแหล่งพลังงานบนโลกรวมถึงภูมิอากาศและสภาพอากาศกลุ่มเมฆช่วยในการขับเคลื่อนวัฏจักรน้ำและระบบภูมิอากาศทั้งหมด ดังนั้นการทำความเข้าใจเรื่องเมฆจึงมีความจำเป็นต่อการพยากรณ์สภาพอากาศ การสร้างแบบจำลองเพื่อศึกษาผลกระทบที่อาจเกิดขึ้นจากการ เปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ และการคาดการณ์แหล่งทรัพยากรน้ำในอนาคต

บทบาทของเมฆทางด้านดนตรี ศิลปะ และบทกวี
            สัญลักษณ์ของเมฆได้สร้างแรงบันดาลใจแก่ศิลปินมากมายทั่วโลก รวมถึงนักกวี นักดนตรี ช่างถ่ายภาพและผู้ที่หลงใหลในศิลปะแขนงอื่นๆ ตัวอย่างเช่นบทเพลงบรรเลงประเภทน็อคเทิร์น (Nocturne) ซึ่งเป็นเพลงแนวโรแมนติกที่นิยมกันในช่วงปี ค.ศ. 1800 มีการบรรเลงครั้งแรกด้วยวงดุริยางค์ประพันธ์โดยนายโกลด-อาชีล เดอบูว์ซี (Claude-Achille Debussy) คีตกวีชาวฝรั่งเศส และตั้งชื่อ เพลงว่า Nuages (เป็นภาษาฝรั่งเศสแปลว่า “เมฆ”) ถือเป็นหนึ่งในผลงานชิ้นเอกของดนตรียุคอิมเพรสชันนิสม์ (Impressionist music) นอกจากนี้ยังมีช่างภาพอีก หลายคนที่หลงใหลในเมฆรวมถึงผู้ที่เข้าร่วมการประกวดภาพถ่ายปฏิทินขององค์การอุตุนิยมวิทยาโลกในปี พ.ศ.2560 ที่ จะจัดแสดงในวันอุตุนิยมวิทยาโลกปีนี้ ในหัวข้อ“ความเข้าใจเรื่องเมฆ” (Understanding clouds)นอกจากนี้เมฆยังนำไปเชื่อมโยงกับสัญลักษณ์ทางวัฒนธรรมและแนวความคิดต่างๆ เช่น ในประเทศจีน “เมฆมงคล” ถือเป็นตัวแทนของสวรรค์และความโชคดี ในบางภาษามีสำนวนที่ว่า “she has her head in the clouds” หมายความถึงผู้ที่เต็มเปี่ยมไปด้วยจินตนาการและความคิดสร้างสรรค์ สำหรับโลกในยุคปัจจุบัน“the cloud”หมายถึงพื้นที่สำหรับเก็บทรัพยากรอินเทอร์เน็ตและข้อมูลดิจิทัล

ก้าวสู่ยุคดิจิทัล: แผนที่เมฆสำหรับยุคอินเทอร์เน็ต
            หนังสือแผนที่เมฆสากล(The International Cloud Atlas) ถือเป็นเอกสารอ้างอิงที่ครอบคลุมและเชื่อถือได้มากที่สุดเพียงแห่งเดียวสำหรับการจำแนกชนิดของเมฆ และได้นำไปใช้เป็นตำราอ้างอิงในกลุ่มผู้ที่สนใจเรื่องเมฆ หนังสือแผนที่เมฆสากลที่ใช้อยู่ในปัจจุบันตีพิมพ์ครั้งแรกในปลายศตวรรษที่ 19 โดยหนังสือนี้บรรจุรายละเอียดคู่มือที่เป็นมาตรฐานและแผ่นภาพเมฆและปรากฏการณ์ต่างๆ ในชั้นบรรยากาศเป็นจำนวนมาก วันอุตุนิยมวิทยาโลกปีนี้ (23 มีนาคม 2560) จะได้มีการเปิดตัวหนังสือแผนที่เมฆสากลฉบับสมบูรณ์ซึ่งได้ปรับปรุงและแก้ไขข้อมูลให้เป็นปัจจุบัน หลังจากที่มีการแก้ไขครั้งสุดท้ายเมื่อ 30 ปีก่อนซึ่งถือเป็นครั้งแรกที่ฉบับแก้ไขล่าสุดนี้จะได้เปิดตัวในรูปแบบสื่อดิจิทัลออนไลน์ นำเสนอคลังภาพเมฆนับหลายร้อยภาพ รวมถึงประเภทของเมฆแบบใหม่ๆ ได้แก่ volutes (เมฆที่มีลักษณะม้วน) contrail (เมฆที่เกิดจากรอยไอน้ำหรือบางครั้งเกิดจากเครื่องบิน) asperitas (เมฆที่มีรูปร่างเหมือนผิวน้ำทะเลหยัก เป็นคลื่น)เมฆ Volutes

นอกจากนี้หนังสือแผนที่เมฆยังบรรจุข้อมูลที่สำคัญของปรากฏการณ์ต่างๆทางอุตุนิยมวิทยา เช่น รุ้ง แสงทรงกลด ปิศาจหิมะและลูกเห็บ ความก้าวหน้าทาง วิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี และภาพถ่ายเป็นเครื่องกระตุ้นองค์การอุตุนิยมวิทยาโลกให้ดำเนินการปรับปรุงและแก้ไขแผนที่เมฆสากลได้อย่างรวดเร็วและครบถ้วนสมบูรณ์ ซึ่งงานชิ้นนี้ได้รับการสนับสนุนภาพจากกลุ่มนักอุตุนิยมวิทยา นักดูเมฆ และช่างภาพทั้งหลายแผนที่เมฆสากลนี้เป็นเครื่องมือที่จำเป็นแก่ผู้เชี่ยวชาญทั้งหลาย ที่ทำงานให้กับหน่วยงานอุตุนิยมวิทยาและภาคส่วนด้านการบินและการขนส่ง การทำความเข้าใจในเรื่องสภาพอากาศและปรากฏการณ์ทางภูมิอากาศเพื่อ ปกป้องชีวิตและทรัพย์สิน และการช่วยเหลือฟื้นฟูชุมชนถือเป็นพันธกิจหลักขององค์การอุตุนิยมวิทยาโลกที่จะเดินหน้าช่วยเหลือรัฐบาลใน การให้บริการด้านสภาพอากาศ ภูมิอากาศ อุทกวิทยา สมุทรศาสตร์และสิ่งแวดล้อมให้ดีที่สุด เพื่อปกป้องชีวิตทรัพย์สิน และสนับสนุนการตัดสินใจของรัฐบาลต่อไป
-------------------------------
คณะทำงานฝ่ายวิชาการ
คณะกรรมการจัดงานสัมมนาวิชาการวันอุตุนิยมวิทยาโลก 2560 กรมอุตุนิยมวิทยา


แผนภาพแสดงแนวทางการบ่งชื่อของเมฆชั้นต่ำ

Low-level Cloud Classification Aid

แผนภาพแสดงแนวทางการบ่งชื่อของเมฆชั้นกลาง

Middle-level Cloud Classification Aid

แผนภาพแสดงแนวทางการบ่งชื่อของเมฆชั้นสูง

High-level Cloud Classification Aid

ข้อมูลเพิ่มเติม : https://public.wmo.int/en/WorldMetDay2017